Evgeny Morozov: Revolutie in de wereld niet door internet

Door Guido van Diepen en Martin Werkman

Twitter en Facebook gaan de wereld niet redden. Repressieve regimes zijn volgens webcriticus Evgeny Morozov veel slimmer dan wij denken.

‘Het onbegrensd en wereldwijd promoten van internetvrijheid is naïef en hypocriet.” Dat zegt Evgeny Morozov (27) in zijn boek The net delusion, dat begin dit jaar is verschenen. Hij schetst een nogal deprimerend beeld van de werkelijke rol die internet speelt bij de bevordering van wereldwijde democratie en vrijheid. Volgens Morozov is het beeld dat westerse overheden hiervan hebben te positief. Dát internet voor een revolutiegolf in de wereld zal zorgen, is volgens hem onjuist. Sinds het verschijnen van zijn boek is er een hoop gebeurd in de wereld. In Egypte en Tunesië vonden revoluties plaats waarbij internet en sociale media een fundamentele rol lijken te hebben gespeeld. Zat Morozov er dan toch naast zat met zijn visie?

De auteur, deze week in Amsterdam voor een debat georganiseerd door FreePressUnlimited, vindt van niet. Integendeel: “De regimes in Egypte en Tunesië zijn niet gevallen door de kracht van sociale media, maar door de domheid van de autoriteiten.” Er mag volgens de Wit-Rus niet klakkeloos worden aangenomen dat andere regimes net zo gemakkelijk zullen vallen. “Als de autoriteiten van Egypte op dezelfde manier met internet zouden zijn omgegaan als die van China, had die revolutie nooit plaatsgevonden.” Volgens Morozov kregen de activisten in Egypte veel tijd om hun acties op te zetten en uit te voeren. In China zouden vergelijkbare initiatieven volgens hem na enkele dagen al de kop zijn ingedrukt.

Hij waarschuwt dan ook expliciet voor onderschatting van repressieve regimes en geeft als voorbeeld hoe intelligent de Chinezen en de Russen omgaan met internet. “Ze beschikken over heel gecompliceerde en moderne technieken. Ze vechten niet tegen het debat maar doen er zelf juist actief aan mee. Doel is zo de publieke opinie in hun voordeel te vormen.” Censuur is er volgens Morozov niets bij: “Gewoon tien keer zo veel positieve propaganda plaatsen en kritiek verdwijnt als sneeuw voor de zon. De Chinese overheid heeft bijvoorbeeld 200.000 bloggers in dienst die dit dagelijks doen.” Ook over de vermeende veiligheid van online actievoeren is hij kritisch. “Activiteiten op internet zijn vaak heel gemakkelijk te volgen voor regimes. Hierdoor zijn overheden steeds beter op de hoogte van wat er gebeurt. Zelfs in uithoeken van hun land waaruit ze voorheen nauwelijks informatie kregen.”

Volgens Morozov volgen steeds meer regimes het voorbeeld van de Chinezen en de Russen. Zo hebben de Soedanese autoriteiten op simpele maar geraffineerde wijze een opkomend activistisch netwerk gesaboteerd. “Afgezanten van het regime sloten zich gewoon aan bij de Facebookgroep en bestookten hem vervolgens met porno. Dat mag niet van Facebook, dus binnen no time was het hele netwerk verwijderd. Soortgelijke trucs zijn mogelijk op Twitter en YouTube. Via internet organiseerde de Soedanese overheid een nepprotest. Iedereen die kwam opdagen, werd opgepakt. Zo simpel kan het zijn.”

Daarnaast vindt hij dat er te veel verwacht wordt van de zogeheten digital natives: “Het idee dat de jongere generaties massaal bezig zijn hun regimes omver te werpen op Facebook is kolder. Ook in die landen gebruikt de gemiddelde jongere internet vooral voor amusement, zoals chatten en porno. Dat is de realiteit die de Westerse cyberutopisten onder ogen moeten zien. Zolang dat niet gebeurt, leiden misleidende overtuigingen in het Westen alleen maar tot meer ellende.”

Westerse overheden vindt hij wat dat betreft maar naïef. Met name de Amerikanen moeten het ontgelden. De speech die Hillary Clinton vorig jaar gaf over internet en vrijheid is volgens hem een duidelijk voorbeeld van het blinde geloof in de wereldverbeterende kracht van het medium. “Het is een sprookje dat internet per definitie democratie en vrijheid bevordert. De werkelijkheid is dat repressieve overheden, maar ook westerse overheden de technologie steeds meer zien als een manier om te controleren en te beïnvloeden.”

Behalve naïviteit verwijt Morozov het westen ook hypocrisie. Zo moeten ze volgens hem veel kritischer zijn op hun eigen bedrijven. Hij doelt daarbij niet alleen op firma’s als Facebook, die het nog steeds onmogelijk maken een nepaccount aan te maken. Maar ook op bedrijven die technologie en censuursoftware exporteren waarmee regimes de eigen bevolking in de gaten kunnen houden. “Westerse politici worden graag gezien met succesvolle ondernemers en laten zich maar zelden kritisch over hen uit. Hiermee geven ze een verkeerd signaal af richting de onderdrukten.” Het zijn volgens Morozov dan ook juist maatregelen tegen eigen bedrijven en wetgeving in eigen land waarmee nog grote winst te behalen valt. Het verspreiden van technologie en het ondersteunen van bloggers in dicaturen is volgens hem lang niet genoeg.

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dit inmiddels ook in te zien. Minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken riep onlangs in Brussel bedrijven op hun verantwoordelijkheid te nemen en zich te houden aan internationale gedragscodes. Morozov is sceptisch over de uitwerking van zulke voorschriften: “Ze willen internetbeleid waarschijnlijk ook in EU-verband oppakken. Nou, dan ben ik benieuwd of er over twee decennia al wat gebeurd is.” Die overheden hoeven overigens niet bij hem aan te kloppen voor advies. Hij wil graag onafhankelijk blijven: “Ik ben door beleidsmakers uit vele landen benaderd. Maar ik ben schrijver, geen consultant.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s